In Rotterdam wordt momenteel op de huidige locatie van het Erasmus Medisch Centrum (EMC) een nieuw ziekenhuis gepland. Binnen het nieuwe stedenbouwkundig plan is een astmakliniek opgenomen. De locatie van de kliniek ligt bovenop het metrostation Dijkzigt en is bijzonder goed ontsloten (Auto, Bus, Taxi, Metro). Echter deze centrumlocatie heeft ook zijn keerzijde; de milieuaspecten ten aanzien van de luchtkwaliteit en geluidsbelasting zijn niet bepaald ideaal te noemen.
Om dit probleem te ondervangen krijgt de kliniek een groene zone waar de lucht optimaal gezuiverd wordt; de ‘luchthaven’. Het is een ware heterotopische plaats; een schoon park op een van de meest luchtvervuilde plekken in Nederland.

Omdat de locatie zo goed toegankelijk is, geeft dit extra mogelijkheden voor het ontwerp. Voor de stadsmens is een onbelemmerde en uitnodigende toegang essentieel, immers bereik en afstand worden ervaren in tijdseenheden in plaats van in werkelijke meters. Dit draagt er aan bij dat de locatie, als gevolg van de goede bereikbaarheid, theoretisch heel dicht bij de bewoners van Rotterdam komt te liggen.
De luchthaven is ook toegankelijk voor het publiek en vormt zo een luchtbel die is ingeprikt op het stedelijke transportnetwerk. Een plaats om te ontsnappen aan de stad en even op adem te komen.

De mix van patiënt en publiek zorgt voor een betere integratie van de kliniek in de samenleving. De patiënt voelt zich hierdoor minder geïsoleerd. Omdat de patiënten vaak voor een lange aaneengesloten periode in de kliniek moeten verblijven beschrijft het gebouw voor dat tijdsbestek zijn of haar wereld, het is de macrokosmos van de patiënt. Het is dus noodzakelijk om voldoende afwisseling te bieden.

Met de wetenschap dat afstand in meters ondergeschikt is aan de afstand in minuten ontstaan er ook voor het programma nieuwe vrijheden. Zolang de functies binnen een acceptabele tijd te bereiken zijn, zijn er geen restricties aan de plaatsing daarvan. Het programma wordt daarom opnieuw gerangschikt met tijd als belangrijkste afstandsgraad. De verschillende functies van de kliniek worden geplaatst naar specifieke behoefte; luchtkwaliteit, daglicht, aanwezigheid van groen, uitzicht, vrij vloeroppervlak, ontsluiting, etc.
Uit deze herschikking komt een bepaalde thematisering van het programma naar voren. Deze thema’s hebben ieder een eigen karakter, met betrekking tot kleurgebruik, lichtniveau, routing, etc. Elk thema vormt een kosmos op zichzelf.

De thema’s worden zo gestapeld dat ze optimaal gebruik maken van de locatie. Om de toegankelijkheid te optimaliseren wordt ieder thema direct ontsloten met een lift, met als enige stopplaats dat specifieke thema. Om schachten te sparen en stromen van patiënten en publiek afzonderlijk te kunnen reguleren worden de liften uitgevoerd als dubbel-dek lift.

Als tegenhanger van de snelle mechanische liftroutes loopt er een langzame wandelroute door de gevel van het gebouw. Afhankelijk van de gekozen route rekt het gebouw op, of krimpt het juist ineen. Door de thematisering van het programma en de verschillende ervaringen van afstand treedt er een dieptewerking op binnen het gebouw en wordt het als minder beperkend ervaren.

Het complex bestaat uit twee volumes; de toren met de thema’s en het zorghotel voor de patiënten die langdurig opgenomen worden.
De toren is door constructie en installaties opgedeeld in drie stukken. Ieder deel heeft zijn eigen luchtkwaliteit. Zo kan de patiënt zelf bepalen welke vorm van luchtkwaliteit op dat moment voor hem acceptabel is en leren waar zijn grenzen liggen. Dit principe van zelfmanagement zit ook in de gevelroute verwerkt. Via dit stelsel van trappen en hellingbanen kan hij zelf zijn grenzen verleggen en zich opmaken voor de thuissituatie.
De driedeling van de constructie valt samen met die van de installaties. De liftschachten van de toren worden gebruikt als mega-kolommen waaraan twee platforms gekoppeld zijn. De platforms dragen alle belasting af naar de liftschachten, wat er aan bijdraagt dat het begane grond niveau kolomvrij is. De ruimte tussen de twee platforms is vrij indeelbaar en constructief geheel onafhankelijk van de rest van de toren. Om die reden zijn hier de behandel- en onderzoeksruimtes opgenomen.

Het hoofdvolume van de astmakliniek, de toren, is een heel vrije vorm. De vervreemding die optreedt als gevolg van de vorm, geeft gestalte aan de heterotopische plek die in het gebouw is opgenomen.
Het is niet één container maar een verzameling van gedifferentieerde verbindingen. Om het sculpturale van de vorm te onderstrepen speelt de gevel hierop in. Zo is het materiaalgebruik beperkt tot één materiaal: glas. Echter in drie verschillende uitvoeringen; isolerend vlakglas, smeltglas en smeltglas met daarachter grijs gecoate aluminium beplating.
Op bepaalde delen prikken de functies door de strakke huid heen, op andere plaatsen liggen de functies juist weer ver terug waardoor er een gat in de gevel ontstaat. Samen met het smeltglas suggereert het een bepaalde imperfectie.
Met zijn imperfecties vormt het gebouw een ruwe diamant, die door de gebruiker zelf nog gevormd kan worden. Het geeft ruimte aan een eigen interpretatie.

Dit gebouwconcept lokt ontmoetingen uit, zowel tussen patiënten onderling als met niet-patiënten en geeft vorm aan verschillende prikkels (wisselende luchtkwaliteit, lichtintensiteit, configuratie). Het gebouw probeert bij te dragen aan het beter functioneren in het leven van alledag door de mogelijkheid te bieden om de grenzen van de patiënt te verleggen en hospitalisering tegen te gaan.

zie ook nelok.nl

ontwerp datum	22 jun 2006
categorie	architectuur
opleiding	Technische Universiteit Eindhoven
commissie	prof. ir. B. Molenaar dr. J.C.T. Voorthuis ir. M.H.P.M. Willems
8.0 - 2 stemmen -