Stichting Eindhovenseschool.net geeft een zichtbaar en inhoudelijk gezicht aan architectuur, design en aanverwante disciplines in regio Eindhoven. Het streeft naar een herkenbaar en inzichtelijk archief van onder andere gebouwde projecten en theoretische verkenningen. Het is het centrale netwerk waar architecten en andere vormgevers zich kunnen voorstellen en presenteren en slaat een brug tussen studenten, de beroepspraktijk en geïnteresseerden.
Urban Discoveries in Industrial Heritage
| Het programma van een pauzelandschap klik voor een vergroting    Westerse steden met een industriële geschiedenis kampen met kwesties die een postindustriële fase kenmerken, zoals het verdwijnen van industriële structuren die voorheen belangrijk waren in deze steden. Ook bijkomende problemen als de afname van het inwoneraantal, vergrijzing en een slechte imago zijn de oorzaak van braakliggende terreinen en een negatieve tendens in bepaalde steden. Een (tijdelijk?) programma in dergelijke pauzelandschappen kan nieuwe kansen bieden voor de toekomst. Het ontwerp van een urban morphing strategy voor Stadtgarten Duisburg-Hochfeld vormt het eindwerk van mijn afstuderen.
Inleiding Stedelijke vernieuwing heeft inmiddels een geschiedenis van enkele decennia. In de jaren ’60 werd in veel oude steden en dorpen een slecht leefmilieu aangetroffen in zowel fysieke als functionele zin. Sindsdien is er in België, Duitsland en Nederland veel veranderd. Er wordt in deze landen een beleid gevoerd dat er op is gericht achterstanden weg te werken en dit leefmilieu te verbeteren. Ondanks deze inspanningen doen zich nieuwe complexe veranderingen voor in de samenleving. Globalisering, trek naar lagelonenlanden, verdwijnen van industriële structuren en vergrijzing zijn relatief nieuwe verschijnselen waar westerse steden mee te maken hebben. Het gevolg hiervan is dat inwoners vertrekken, bedrijven gaan failliet en spoorvervoer wordt minder belangrijk. Wanneer een mengvorm van problemen bestaat in een stad kan het zo zijn dat enorme terreinen jarenlang braak komen te liggen. Er zijn voorbeelden genoeg in westerse steden van verlaten terreinen met industrieel en cultureel erfgoed. Aangrenzende woongebieden van dergelijke terreinen worden vaak gekenmerkt door een slecht imago, armoede en slechte hygiëne. Werken in, en leven met deze industrie, het lijkt een soort ‘symbiose’. Twee ongelijksoortige organismen leven samen met elkaar, waarvan zij wederzijds voordeel hebben. Tot er een moment is gekomen dat het vertrouwen enerzijds of wederzijds wordt opgezegd. Sociaal gezien zijn het kleine catastrofes in een harde wereld, die geen enkel moment stil staat. Mensen zoeken altijd hun weg er weer in, anticiperen, en gaan verder. Voor een stad blijft er een leegte achter. De industriële gebieden waar ik hierover spreek zijn nooit echt de stad ‘eigen’ geweest. Als deze machine aan de rand van de stad hapert en er mee stopt, kun je ook spreken van een kleine catastrofe. Sinds enkele jaren wordt over deze braakliggende terreinen meer gesproken en nagedacht. Ze komen meer in de aandacht, omdat ze wellicht in de ‘tussentijd’ meer kunnen be-tekenen voor de stad. Voor een dergelijk terrein wordt steeds vaker de term ‘pauzelandschap’ gebruikt.1 Het woord ‘pauze’ betekent iets als rust of onderbreking. In een dergelijke pauze kan de energie hervonden worden om weer verder te gaan, of extreem gesteld is de invulling van een pauze tijdens een voorstelling wel eens beter dan de hoofdact. Duitsland De situatie in de Duitse steden heeft mijn bijzondere aandacht getrokken.2 Duitsland heeft een systeem van stedelijke vernieuwing waar projecten aangemeld kunnen worden voor tegemoetkoming. Hiervoor moet een projectplan goedgekeurd worden door de Bezirksregierung en vervolgens de Landesregierung. Het proces moet al gevorderd zijn voor het verkrijgen van een budget. Gevolg is dat prestigieuze en in het oog springende projecten interessanter zijn. In Nederland en België krijgen grote steden een budget voor een periode van vijf jaar vooraf, zelf bepalen zij hoe dit over stedelijke projecten verdeeld wordt: een actievere vorm van stedelijke vernieuwing. Duisburg is een van de grootste steden in Duitsland qua oppervlakte. Stedelijke functies liggen erg uiteen waardoor afstanden in de stad groot zijn. De komende vijftien jaar verwacht de stad een daling van tien procent van het aantal inwoners. Problemen als een jarenlange dalende koopkracht, werkloosheid (15%) en verdwijnende industriële structuren zouden de stad moeten aanzetten tot het opstellen van een stadsvisie en een onderzoek naar woningbehoeften, maar zover is men voorlopig nog niet. Er zijn wel meerdere projecten op touw gezet maar zij maken geen onderdeel uit van een overkoepelend idee voor de stad in de toekomst. Onlangs is het besluit genomen dat een groot winkelcentrum van 70.000 m2 er uiteindelijk toch niet komt. Hetzelfde gebeurde in 2000 toen het plan voor een ‘Bundesgartenschau’ werd afgekeurd. Bestuurlijke wisselingen in de regionale en stedelijke politiek en het passieve systeem van stedelijke vernieuwing maken de besluitvorming in een stad als Duisburg erg onzeker. Het gevolg is dat pauzelandschappen ontstaan en enorme terreinen er voor langere tijd verlaten bij liggen. Het plangebied Stadtgarten in Duisburg-Hochfeld is hier een voorbeeld van. Concept Een mogelijke oplossing voor een (tijdelijke) invulling van een pauzelandschap is het organiseren van evenementen of het plaatsen van een tuincentrum of boomkwekerij in combinatie met de aanleg van een park. Een andere mogelijkheid is teruggaan naar de basis van de stedenbouw: het ontwerpen van een ‘urban morphing strategy’. Dit wil zeg-gen het herwaarderen en uitzet-ten van oude en nieuwe structuren in het landschap, zodat landschappelijke kwaliteiten zichtbaar gemaakt worden en cultuurhistorisch erfgoed bij kan dragen aan de identiteit van een stad en omgeving. De uiteindelijke vorm van het morfologische ontwerp staat hierbij dus niet vast. Dit concept sluit aan bij de term Culturele Planologie die in het rijksbeleid in Nederland een aantal jaren geleden is geïntroduceerd. Dit is een verzamelnaam, die acties vanuit het cultuurbeleid de praktijk van ruimtelijke ordening inspireren, verbreden en verdiepen. “Het gaat hierbij om ruimtelijke veranderingen te laten profiteren van de lokale geschiedenis van gebouwen, steden en land-schappen. Tegelijkertijd kunnen ruimtelijke ontwerpopgaven cultureel worden verrijkt door het versterken van de inbreng vanuit architectuur, cultuurhistorie en kunsten�, aldus het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.3 Toepassing Het grootste belang voor de toekomst van Duisburg zal zijn dat functies van de stad beter bereikbaar worden en afstanden kleiner voor langzame verkeersroutes: streven naar een compacte stad. Het ontwerp van Stadtgarten bestaat uit het herwaarderen van landschappelijke en bebouwingsstructuren en het uitzetten van bebouwingslijnen voor de toekomst. De stedelijk morfologische structuur legt verbanden tussen pleinen en gebouwen, die getypeerd kunnen worden als Avenues, ze vormen een barokachtige structuur in het landschap. De Spoorpaden zijn enkele spoorlijnen die nu nog in het gebied te vinden zijn. Beide lijnen moeten in de toekomst uit kunnen groeien tot een volwaardig straatprofiel met een gemiddelde verkeersfunctie. De Keerkringen zijn de cirkelbogen die de spoorpaden kruisen, waardoor de grijze transformatievlakken ontstaan. De identiteit van deze vlakken ligt niet vast, deze komt tot stand in de realisatie en vormt daarmee een proces. Het ontwerp is erop gemaakt dat huidige bebouwing kan blijven bestaan, maar ook in de toekomst plaats kan maken voor nieuwbouw. Wanneer de situatie in een stad weinig mogelijkheden biedt door snel wisselende politieke besturen, een onzekere sociale en economische toekomst, zelfs dan is dit concept nog toepasbaar. Structuren in braakliggende terreinen kunnen in betere tijden uitgroeien tot een nieuwe woonwijk, een park of een andere gewenste functie. Deze vorm van ontwerpen kan een vooruitgang betekenen voor steden met een jarenlange negatieve tendens in de stad. Een sterke morfologische strategie biedt kansen voor een nieuwe identiteit van de omgeving en toont de wilskracht van de stad te werken aan haar toekomst. ir. Jeroen Hoebergen [link] [email] 1 Over het concept ‘pauzelandschap’ wordt voor het eerst gesproken in een artikel van het tijdschrift Archis uit jaargang 2001. In aflevering 5 van dat jaar spreekt dhr. de Graaf in het artikel ‘The charm of a pause landscape’ over het gebied van Hoek van Holland. 2 Das Berlin Institut, “Deutschland 2020, Die Demografische Zukunft der Nation�, augustus 2004 [link] 3 Ministerie van OCW, het IPO en VNG, ‘Culturele planologie & publieksbereik’ november 2003 [link]
| ||||||||||||
6.7 - 4 stemmen - Reageren? Eerst inloggen of aanmelden. Klik hier om aan te melden
