Architectonische strategie voor een gefragmenteerd landschap.
Dit afstuderen poogt een strategie te ontwikkelen die de potentie van de gefragmenteerde, stedelijke territoria zoals die zich steeds meer ontwikkelen, exploiteert. Onder deze potentie wordt met name verstaan, de mogelijkheid om in deze ambigue landschappen, op één plek, zeer verschillende metafysische ervaringen van de plek bij elkaar te brengen. De stedebouwkundig strategie van het architectonisch precisiebombardement zorgt ervoor dat de mogelijkheden van architectuur invloed te hebben op de ervaring van de plek, maximaal benut kunnen worden. Eén mogelijke uitwerking van zo een specifieke architectonische ingreep is de “microkosmos�?, die als een “terminal�? verschillende landschappelijke ervaringen aan elkaar knoopt.

De context van mijn afstudeerproject is de Parkstad Limburg. Vanuit het oogpunt van mijn interesse in thema’s als “de relatie van wonen en de plek�, “de invloed van architectuur op de ervaring van de plek� en de “Heterotopie�, is het ambigue en gefragmenteerde landschap van Parkstad Limburg een ideale case. Het feit dat de Parkstad, waarvan Heerlen het centrum is, zich reeds in het begin van 20e eeuw ontwikkelde tot gefragmenteerde territoriumstad, groeiend vanuit verschillende kernen, maakt het gebied tot een voorbeeld gebied voor veel steden, die nu pas deze ontwikkeling doormaken.

In dit project wordt gekeken hoe het wonen een actuele relatie met de context kan aangaan. De relatie met de plek kan zo als instrument worden ingezet in de identiteitsproblematiek van het wonen, die zichtbaar is in de tijdelijke oplossingen van de capsulaire suburbia. Dit kan concreet vorm krijgen in een ontwerp, dat tevens vorm en inhoud geeft aan het concept Parkstad. Het doel van dit afstuderen is het onderzoeken van de mogelijkheid, de potenties van gefragmenteerde territoriumsteden, zoals de Parkstad, uit te buiten. De eigenschappen van de Heterotopische ruimte gecombineerd met de potentie van architectuur maken het mogelijk dat één fysieke plek deel kan uitmaken van verschillende metafysische, landschappelijke ervaringen van de plek in de perceptie van verschillende individuen. Dit afstudeerproject probeert deze theoretische conclusie in een concreet project te verwezenlijken om op die manier de ambiguïteit en fragmentatie van de Parkstad als positief te kunnen ervaren.

Het is van belang dat niet weer de fout wordt gemaakt om de echte kwaliteit van het territorium te ontkennen. In het geval van de Parkstad bestaat er het gevaar dat de Parkstad gethematiseerd wordt en alle aandacht gericht wordt op de groene zones. Het denken in fragmenten is de meest elementaire eigenschap, die voortkomt uit het ontstaansgeschiedenis van het gebied. In het concept Parkstad moeten fragmenten zich onafhankelijk van elkaar kunnen ontwikkelen in een divers landschap dat verbonden wordt door haar geschiedenis in de hoedanigheid van groene zones. De groene structuur zorgt voor de ervaring van de Parkstad als geheel en haar identiteit en maakt tegelijkertijd deel uit van de fragmenten die er een relatie mee aangaan. Hier wordt de paradox Park-Stad gesublimeerd in de verschillende relaties die de fragmenten met de context aangaan.

Het te ontwikkelen gebied maakt deel uit van die groene structuur. Het ligt als een blinde vlek tegen het centrum van Heerlen. De locatie maakt deel uit van het Geleenbeekdal, één van de beken waar tussen Heerlen is ontstaan. Het gebied, nú een fragiel fossiel van de dynamische geschiedenis van Heerlen, biedt de gemeente Heerlen de kans om het beekdal weer in de ervaring van de stad op te nemen. Het biedt de mogelijkheid de ecologie van de stad te verbeteren en tegelijkertijd het beekdal voor de toekomst te bewaren. Ook biedt het gebied een unieke kans om de Parkstad een gezicht te geven aan het transitverkeer, om de entree van de Parkstad te markeren en vanuit het stedelijk gebied een overgang te maken naar het Heuvelland.

Het toegepaste stedebouwkundige concept van het “precisiebombardement� gaat uit van de kracht van architectuur en de mogelijkheid invloed te hebben op de ervaring van de context. Dit concept biedt de mogelijkheid de enorme potentie van de Parkstad bloot te leggen, door specifieke architectonische ingrepen in plaats van grote overkoepelende stedebouwkundige thema’s die de diversiteit en dubbelzinnigheid van het territorium elimineren. De ontwikkeling van steden in stedelijke territoria die steeds meer functioneren als netwerksteden creëert, ook in de Parkstad, een grotere behoefte aan Heterotopische plekken. In het concept van het precisiebombardement moeten de bouwwerken als ideogrammen en aanleidingen voor anderen vormen om er hun eigen betekenissen aan te hechten, zodat de gebruiker van de stad zijn eigen netwerken, zijn eigen topologie van sferen, associaties en gewaarwordingen opbouwt. Heterotopieën kunnen ontstaan waar de verschillende werelden van de bewoners van het stedelijk veld elkaar raken. Daar ontstaan conflictruimtes, waar dialoog wordt uitgelokt, en transparante ruimtes, ruimtes die overduidelijk dubbelzinnig zijn.

Eén manier om invulling te geven aan zo een specifieke architectonische ingreep is de “microkosmos�. Het ontwerpproces wordt in gang gezet door een stapeling van fragmenten, uitgaande van het programma van eisen. Het stapelen van fragmenten is slechts een strategie, die de basis vormt voor een dialoog tussen de verschillende elementen. Door juist deze dialoog als ontwerpproces te zien wordt het uiteindelijke gebouw geen gethematiseerde stapel fragmenten, maar een verticaal landschap. Het landschap, de sculptuur, ontstaat vanzelf, door vorm te geven aan de dialoog tussen de fragmenten. Het stedelijk landschap loopt door in het gebouw, waardoor in het ambigue landschap, óók in hoge dichtheid een persoonlijke interpretatie van het landschap mogelijk is.

Behalve de diversiteit aan functioneel programmatische plekken van een hybride gebouw bevat dit gebouw ook de “vreemde� plekken, de conflictruimte, die het gebouw een soort “microkosmos� maken. Vervreemding, “het andere� maakt een persoonlijke relatie met de plek mogelijk. De microkosmos zou gezien kunnen worden als een architectonische strategie, die inspeelt op de actuele ontwikkeling van steden in stedelijke territoria, die functioneren als netwerksteden. De mogelijkheden van de “microkosmos� als architectonische strategie in een uitdijend stedelijk territorium zijn enorm en bevat in zich de oplossing voor de identiteitsproblematiek van wonen in hoge dichtheid. De microkosmos kan echter alleen haar opmaat, het hybride gebouw, ontstijgen door in het ontwerpproces de dialoog een kans te geven. Dit heeft uiteindelijk niet één oneindig gedefinieerde en bevestigde plek, maar oneindig véél plekken opgeleverd.

ontwerp datum	04 mrt 2004
diploma sinds	04 mrt 2004
categorie	architectuur (graduation)
opleiding	Technische Universiteit Eindhoven
commissie	Prof. Dr. Ir. G.A.C. van Zeijl Dipl. Ing. H. H. Yegenoglu Ir. J.A. Lörzing Ir. Ton Venhoeven
6.2 - 4 stemmen -